Bouwkundig detailleren voor tekenaar en ontwerper:

Buitenkozijnen, ramen en deuren.

Voor de volgende onderwerpen ga naar:

Ramen weerspiegelen historie huizen (artikel Houtblad 2000).     500 jaar houten kozijnen;
voor downloaden pdf zie verwijzingen naar externe sites van derden:

buitenlichtkozijnen, ramen en deuren - indeling naar vorm, plaats en/of gebruik;
kozijnaansluitingen;
buitenlichtkozijnen, ramen en deuren - indeling naar toe te passen materiaal;
brandwerendheid borstwering/vlamscherm;
binnenzetraamsystemen;



 

Buitenlichtkozijnen, ramen en deuren:


Ramen in gevels t.p.v. de erfscheidingen mogen, i.v.m. het Burenrecht, alleen onder bepaalde voorwaarden worden aangebracht.
zie   het onderwerp "licht en uitzicht" bij het onderdeel "Burenrecht".

zie   voor daglicht en bezonning (het gebruik en de beperking van zoninstraling) het onderdeel buitenschil.

De minimale grootte om licht en lucht door te laten door buitenmuren en de afmetingen van deuren zijn voorgeschreven in het bouwbesluit.
zie voor het bouwbesluit de verwijzing bij de externe sites van derden.

raam- en deurvormen
bron afbeelding: VKG 1982
(noot!    het traditionele schuifraam staat niet in dit overzicht)
 

draairaam details

Indeling naar vorm, plaats en/of gebruik:

  • Kozijn met naar buiten draaiend raam (/deur).

    Bij ramen draairaam (scharnieren aan stijl) of uitzetraam (scharnieren aan bovendorpel) mogelijk.
    (Noot!  Bij een draairaam behoren de stijlen van het raam over de volle lengte door te lopen en bij een uitzetraam de dorpels.)

    Bovendorpel kozijn bij voorkeur breder maken i.v.m. afwatering of verdiepte sponningen toepassen.

    Voordeel naar buiten draaiende ramen:
    Neemt geen ruimte in beslag bij het openen.

    Nadeel naar buiten draaiende ramen:
    Op verdiepingen moeilijker schoon te maken en vervangen van gebroken ruiten is lastiger.
    Op de begane grond langs de openbare weg verboden

  • Kozijn met naar binnen draaiend raam (/deur).
  • Hef-schuifdeuren.
       zie  het onderdeel moderne (hef)schuifpuien bij binnenkozijnen.
  • Zakuitzetramen.  (zie linker afbeelding hieronder)
    Ventilatie hetzelfde als bij tuimelramen. Frisse lucht wordt aangezogen langs de onderkant en afgewerkte lucht verdwijnt langs de bovenkant.
  • Kozijn met naar binnen kleppend (achterovervallend) raam.  (zie middelste afbeelding hieronder)
    Bij dit raamtype welke vooral werden toegepast in hoge ruimten (b.v. de klaslokalen in oude schoolgebouwen) werden ter voorkoming van tochthinder vaak tochtschermen toegepast.

  • zie extra  Tochtscherm variant met details

  • Kozijn met naar tuimel raam.  (zie rechter afbeelding hieronder)
  • zakuitzetraam     klepraam     tuimelraam

  • Stolpramen  naar binnen en/of naar buiten draaiend.
  • stolpraam

  • Schuiframen traditioneel

  • zieschuiframen traditioneel

  • Dakramen, dakkapellen en daklichten

  • ziedakramen en dakkapellen
    ziedaklichten en daglicht contructies

  • Vliesgevels

    Voor vliesgevels zoals naaststaande foto.
    (Techniekmuseum Berlijn)

    zievliesgevels
     

     

     

     

     

     

     

    Berlijn techniekmuseum

  • Divers

  • zie extra  Voor de Doe-het-zelver een artikel uit 1977 voor het ombouwen van raam tot erker

klik hier om naar boven te gaan


 

Kozijnaansluitingen:

zie   indien nodig ook het onderwerp "Lood" van het onderdeel "Materialen - metalen".

Bij de buitenkozijnaansluitingen spelen waterafvoer en isolatie een belangrijke rol. De waterafvoer rondom het kozijn moet zo zijn, dat in het geval van een spouwmuur het water naar het buitenblad wordt gebracht en daar ook blijft. Eventuele lassen in (lood)slabben moeten dus ook waterdicht zijn.

kozijnaansluitingen Het water dat bij een gemetselde buitenmuur in de spouw is gekomen is door het metselwerk heengedrongen en heeft daar alkalische stoffen opgenomen. Die stoffen kunnen (vooral nieuw) glas etsen en ook aluminium aantasten. Het is dus belangrijk dat dit lekwater niet op kozijn en glas komt.
 

bron afbeelding:   brochure Koninklijk Verbond van Nederlandse Baksteenfabrikanten (1985)

  1. Het water in de spouw, dat op het kozijn komt, loopt over de afschuining naar voren.
  2. Voor zover het zijdelings van de bovendorpel loopt, moet het aan de voorzijde van de slabbe aan de stijl komen.
  3. Het water dat langs de zijslabbe afloopt, moet voor de onderste strook uitkomen.
  4. De slabben moeten dus dakpansgewijs het water naar beneden brengen.
  5. Strak omgeklopt lood aan de buitenzijde van de bovendorpel (situatie a) kan een capillaire naad veroorzaken met kans op houtrot als gevolg. Vrijgebogen lood heeft dit probleem niet omdat er dan een druiprand is ontstaan.

    Bij brede kozijnen moet men waterafvoeropeningen in de buitenspouw boven het kozijn maken.
    zieopen stootvoegen bij het onderdeel metselwerkverbanden.


Voor extra informatie betreffende toepassingen en verwerking van voetlood, loodslabbe en voeglood zie bij verwijzingen naar externe sites van derden:
 

Koudebruggen bij lateien:

koudebrug    zie  het onderdeel koudebruggen bij metselwerk muuropeningen.
 

koplatten

Kozijnbetimmeringen:

Men betimmert een kozijn om de naad tussen de muur en het kozijn te bedekken. De betimmering betond meestal uit een kant- of dagstuk, afgedekt met een koplat of een platstuk of met een combinatie van beide, achitraaf genaamd.

Van deze betimmering met de diverse profileringen is, in de huidige nieuwbouw, weinig meer overgebleven dan een simpele rechthoekige koplat.
De oorspronkelijke vorm van de profilering was grotendeels afhankelijk van de schaaf van de timmerman en de manier van slijpen.
Dus handwerk.

zie  benamingen van profileringen bij het onderdeel "Bouwkundige termen".
klik hier om naar boven te gaan



 

Buitenlichtkozijnen, ramen en deuren:

Indeling naar toe te passen materiaal:

Kozijnen zijn te maken van allerlei materialen zoals: hout, metaal, kunststof en beton.
    de moderne variant
  • hout

  • Al lijken de standaard kozijndetails met hun bijbehorende aansluitdetails vrij simpel, in de bestaande renovatie/restauratie bouw en met specifieke eisen van een ontwerpende archirect is dit niet altijd het geval.

    Gebruik standaard houtafmetingen 67x114, 90x114, 67x139, 90x139, etc.

    Hout wat met metselwerk/beton in aanraking komt 2 x menieŽn met rotwerende verf.

    Afmetingen kozijnen in metselwerk afstemmen op de gebruikte steenmaten.
    zie  lagen- en koppenmaat bij traditioneel metselwerk.

    zie  het onderwerp houten kozijn aansluitingen op omringend metselwerk.
     

  • metaal-staal

  • stoeltjesprofielen, etc.:  (kozijnprofielen uit profielstaal)
    zie  het onderwerp stalen kozijn details.

    Gietijzeren ramen:  o.a. bekend als stalraam bij oude boerderijen, etc.
    bron afbeelding:   Gersjes   (www.gietijzerenraam.nl)

    Stalen vliesgevelprofielen:
    Voor Jansen-viss vliesgevelprofielen zie bij de verwijzingen naar externe sites van derden.
     

  • metaal-aluminium

  • Aluminium is minder sterk dan staal, de profielen moeten dan ook grotere afmetingen hebben.
    De profielen kunnen worden gewalst, getrokken of geperst.

    Aluminium niet rechtstreeks in aanraking brengen met koper, messing, lood of staal i.v.m de elektrolytische werking.
    Zink tast aluminium niet aan.

    Aluminium heeft een grote chemische affiniteit tegenover zuurstof. Er vormt zich dan ook snel een oxidelaagje die verdere corrosie tegenhoud.
    Aluminium wordt echter door alkaliën aangetast, bij buitengebruik daarom aluminium d.m.v. anodiseren beschermen.

    bronzen raamprofielen De uitzettingscoŽfficÔent van aluminium is vrij groot.
     
    Voor SchŁco vliesgevelprofielen zie bij de verwijzingen naar externe sites van derden.
     

  • brons

  • bron afbeelding: Jellema 1965 ?

    Bronzen ramen en deuren werden toegepast, daar waar status gewenst was.
    Als je goed oplet, zie je af en toe nog oude bronzen winkelpuien, welke helaas niet meer dagelijk worden gepoetst.

    Bij bronzen ramen en deuren is schilderen overbodig.
    De profielen zijn/waren echter wel forser dan de qua vorm overeenkomen stalen profielen.
     

  • kunststof

  • Kunststoffen werden omstreeks 1860 voor het eerst geproduceerd. Zij dienden vooral als vervangers voor natuurlijke materialen waaraan een tekort dreigde te ontstaan. Een van de bekende voorlopers was bakeliet.

    Vanaf 1945 is de productie en toepassing van kunst≠stoffen op grote schaal op gang gekomen.

    Rond 1960 werden de eerste polyvinylchloride (pvc)profielen geŽxtrudeerd om er kozijnen, ramen en deuren van te maken.

    De kunststof kozijnen uit die tijd zijn qua vormgeving en kwaliteit niet meer te vergelijken met de huidige kozijnen.
    Zie voor de huidige VKG-kwaliteitseisen en adviezen de verwijzingen naar externe sites van derden.
     

  • glas


  • zie  onderdeel structurele glasgevels van het hoofdstuk gevels.

klik hier om naar boven te gaan


 

Brandwerendheid borstwering/vlamscherm:

bron leidraad tekst en afbeelding:   VMRf

Van de gehele borstwering/vllamschermcontructie, inclusief haar aansluitingen aan de vloer en ankercontructies wordt een brandweredheid geŽist, die doorgaans oo 30 min. gesteld wordt, maar in bepaalde situaties kan variťren.

Dit is afhankelijk van de in het Bouwbesluit gestelde eisen. Voor de niet in het Bouwbesluit geregelde gebouwtypen is een en ander afhankelijk van de interpretatie door de desbetreffende brandautoriteiten.

zie  het onderwerp "Weerstand tegen BrandDoorslag en BrandOverslag" van het onderdeel "Brandwerendheid begrippen algemeen".

Er moet (vooral voor metalen kozijnen) worden voorkomen dat de vlamscherm aan de binnenzijde zijn temperatuur middels geleiding, aan het daarboven gelegen borstwering gedeelte, doorgeeft. Dit kan vrij eenvoudig worden bereikt door het kozijn ter plaatse van de vloer te onderbreken. Is dit niet mogelijk dan dienen, t.p.v. de borstwering, aanvullende maatregelen te worden genomen
klik hier om naar boven te gaan



 

Binnenzetraamsystemen:


zie  Voor binnenzetraamsystemen zie bij achterzetramen
 

Bouwkundig detailleren voor tekenaar en ontwerper:
dd: 21-11-2016

 

 
klik hier om naar boven te gaan


 

 

 extra informatie behorende bij:
Indeling naar vorm, plaats en/of gebruik:
klik hier om naar boven te gaan

bron: Jellema? ca 1950 (avond UTS)
Indien het bovenlicht met glas-in-lood is bezet, zal dit door het regelmatig kleppen van het raam op de duur gaan doorbuigen. om dit te voorkomen zal men de loodstrippen moeten versterken (detail 5a, b en c).

tochtscherm
 

 


 extra informatie behorende bij:
Indeling naar vorm, plaats en/of gebruik:
klik hier om naar boven te gaan

Voor de Doe-het-zelver een artikel uit 1977 voor het ombouwen van raam tot erker:


bron: tijdschrift Doe het zelf (?)
klik hier om naar boven te gaan