Bouwkundig detailleren voor tekenaar en ontwerper:

Keukens.

Voor de volgende onderwerpen ga naar:

algemeen;
efficiŽntie en indeling;
aanrechtbladen en spoelbakken;
koken op een warmtebron;
keukenschoorstenen;
afzuigventilatie, etc.;

maatvoering;
cad blocks  CAD details



 
tijdschrift ? 
1978

Algemeen:

(afbeelding:  tijdschrift ? (1978))

De keuken is functioneel gezien een van de belangrijkste vertrekken van de woning.

De functie van de keuken:
Oorspronkelijk was de keuken (met de oven als gemeenschappelijke warmtebron) meer woonruimte dan tegenwoordig. Thans is de keuken, vanwege de vele apparatuur (uit efficiency overwegingen of als status symbool). meer een bedrijfsruimte.
Let dus op!
Keukens zijn een plaats waar verschillende gevaren op de loer liggen. Er wordt met hete pannen gewerkt, er komen scherpe messen in actie en er gaan nieuwsgierige kinderen op ontdekking die maar wat graag willen meehelpen.

Het gebruik van de keuken:
Houd je ervan om uitgebreid allerlei recepten te proberen en de heerlijkste ovenschotels te maken?  dan heb je waarschijnlijk meer apparatuur nodig dan alleen een combimagnetron om even iets snels in alle drukte op te warmen. Keukens zijn derhalve nooit hetzelfde.

  het petroleumstelletje
bron afbeelding:  http://plazilla.com/page/4295101765/even-terug-naar-vroeger-tijden

De ligging van de keuken:
Van oorsprong was de situering van de keuken in het noorden het beste.  (Minder zon - dus minder kans op bederf.)

De keuken mag niet te ver van de eetkamer/tafel gelegen zijn
Een directe verbinding tussen eetkamer/tafel met de keuken kan plaatsvinden via een verbindingsdeur, een verbindingskast of een doorgeefluik.

Elektra, water en riool:
zie   voor Electra installaties algemeen het betreffende onderdeel.
zie   voor water installaties algemeen en keuze warmwatertapbereider het onderdeel 'Drinkwaterinstallatie'.
zie   voor riolering aansluitingen het onderdeel 'Binnenriolering en buitenriolering installatie'.

Wand- en vloerafwerking:
Voor de vloerafwerking is een stevige watervast materiaal zoals hardgebakken tegels het meest geschikt.
De wanden bekleedt men doorgaans met verglaasd tegelwerk tot een hoogte van bovenzijde deur. Daarboven komt dan pleister- of schuurwerk.

Let op!
Voor bedrijfskantine's, -keukens, etc. gelden speciale voorschriften met betrekking tot materiaalgebruik.

Keukenelementen:
Onder keukenelementen verstaat men alle keukenmeubelen en aan te brengen inbouwapparatuur, zoals:
  • koelkast;
  • diepvries;
  • provisiekast;
  • servieskast;
  • keukenkastjes;
  • aanrecht;
  • kooktoestel;
  • magnetron;
  • vaatwasmachine;
  • werktafel;
  • etc.
klik hier om naar boven te gaan


 

EfficiŽntie en indeling:

(afbeeldingen:  tijdschrift ? (1978) en brochure Ikea (2012))

Begin voor het inrichten van de keuken met de analyse van de in de keuken te verrichten werkzaamheden.
De belangrijkste functies in een keuken zijn de kookplaat, de spoelbak en de koelkast. Deze drie punten en de denkbeeldige lijn die ze verbindt, vormt de 'werkdriehoek'.

De benodigde/gewenste keukenonderdelen en apparaten in de volgorde van opeenvolgende bewerkingen plaatsen zodat men, tijdens het gebruik, zo min mogelijk behoeft te lopen.

keukenvoorbeeld
Keuken in rechte lijn:
De werkdriehoek bij deze keuken is hier gereduceerd tot ťťn lijn.
keukenvoorbeeld
Parallelle keuken:
Rekening houden met een minimum loopbreedte van 1.20-1.50 m
keukenvoorbeeld
L-vormige keuken:
keukenvoorbeeld
L-vormige keuken:
De L-vormige keuken kan ook uit twee aparte delen bestaan die haaks op elkaar geplaatst zijn.
keukenvoorbeeld
U-vormige keuken:
In een grote ruimte is deze opstelling ideaal. Je kan overal gemakkelijk bij.
Wel opletten dat de drie punten van de werkdriehoek niet te ver uit elkaar komen te liggen.
keukenvoorbeeld
rechte lijn met eiland:
Ook hier net als bij de parallelle keuken rekening houden met een minimum loopbreedte van 1.20-1.50 m
klik hier om naar boven te gaan


 

Aanrechtbladen en spoelbakken:

Het is een vaststaand feit dat in de keuken het aanrechtblad het meest te lijden heeft onder het dagelijks gebruik.
Er zijn diverse soorten aanrechtbladen in de handel, prefab en custom-made. E.e.a. is afhankelijk van de heersende modetrends.
  • Roestvrij stalen bladen;
    (verkrijgbaar in diverse standaardmaten in vlakke, patroon gewalste of ets-uitvoering)
  • Volkern bladen;
  • Kunststof bladen (formica, duropal, etc.);
  • Volkunststof bladen (Corian, etc.);
  • Tegelbladen;
    (bestaande uit een multiplex onderlaag waarop geglazuurde tegels zijn gelijmd)
  • Gelijmde hardhouten bladen;
  • Natuursteen bladen;
  • Granito bladen;
    (In een granito aanrecht gootsteen werden vaak zuurvaste tegeltjes aangebracht omdat heet aardappelwater granito aantast.)
  • etc.

De meest voorkomende spoelbakken zijn geŽmailleerd of van roestvrij staal. Daarnaast zijn er keramische en koperen bakken in de handel.
Bij de volkern en terrazzobladen kunnen de spoelbakken als een onderdeel worden geleverd/gemaakt.
klik hier om naar boven te gaan



 

Koken op een warmtebron:

Vroeger gebruikte men het open verwarmingsvuur ook om te koken. De ketel aan een ketting en de ketting weer aan een haak. De pot kon uit het vuur worden gedraaid. Voor wildbraad e.d. gebruikte men het spit.

plattebuiskachel Later werd ook de potkachel gebruikt om te koken. Daar niet alleen de kachel maar ook de rookafvoerbuis naar de schoorsteen genoeg warmte gaf ontwikkelde men de plattebuiskachel. Aan de achterzijde van de kachel kwam een lange platte buis waarop men ook kon koken. In sw buis en de kachel zelf kwamen gaten waarin men eventueel een zakketel kon zetten.
Langs de platte buis kwamen sierstangen om doeken e.d. aan te laten drogen en aan de onderzijde een tamelijk brede voet om de voeten op te warmen in de winter en om er pannen op te zetten.
De plattebuiskachel werd populair gedurende de tweede helft van de 19e eeuw   (afbeelding: plattebuiskachel Heemhuis Deurne).

AGA
 
In 1922 kwam het eerste AGA fornuis op de markt, welke sindsdien fundamenteel niet meer is gewijzigd. Iedereen die een dergelijk fornuis bezit, weet dat dit niet zomaar een fornuis is, maar een manier van leven.

(bron afbeelding:   www.aga-museum.nl)
 

 

Na de aanleg van de eerste gasnetten (het gas werd in de begintijd meestal geproduceerd door een lokale gasfabriek, die dit (stads)gas produceerde uit kolen of olie door vergassing) werd het keukenfornuis standaard, welke thans weer deels verdrongen is door de magnetron.
 

Bakhuizen:

zie extra
 

 

Scouting nostalgie:

Kamperen in legertenten
en koken op een zelfgemaakte kooktafel. (1961/62 ?)

De kooktafel bestond uit ter plaatse afgezaagde uitlopers van bomen welke aan elkaar gebonden werden met sjorringen.
zie   voor de sjorringen de extra bij het onderdeel "Steigers".

Op de tafel lagen grasplaggen met de wortels naar boven.
De vuurplaats bestond uit een laagje zand bovenop de plaggen en 8 oude bakstenen (4 aan iedere zijde en 2 hoog).
Over de stenen lag een bagagerek van een oude fiets en hieronder kwam het houtvuur.
De pannen stonden op het bagagerek en koken maar.

In de melkbus rechts op de foto zat water wat een eind verder via een pomp uit de grond werd gehaald.
klik hier om naar boven te gaan



 

Keukenschoorstenen:

Leidraad tekst:    Jellema 1964.

Keukenschoorstenen dienden voor rookafvoer van een fornuis, waarin voor kookdoeleinden vaste brandstoffen werden gestookt.

Deze fornuizen werden indien dit enigszins mogelijk was zo geplaatst, dat er voldoende daglicht op viel.
De onderdelen van een keukenschoorsteen zijn:    de kookplaats, het wasemkanaal, de wasem(ventilatie)kap en het rookkanaal.

keukenschoorsteen keukenschoorsteen keukenschoorsteen

De kookplaats:
De kookplaats kreeg als de keuken een houten vloer had, meestal een stenen vloertje (brandplaat) en de wand(en) werden tot aan reikhoogte, ongeveer 180 cm boven de vloer, of tot aan de onderkant van een mogelijk aanwezige wasemkap glad afgewerkt met een bekleding van geglazuurde wandtegels en/of de goedkopere toen veel gebruikte beton-email.

Naast het wasemkanaal zat het rookkanaal. De schouwbreedte werd bepaald door het daar onder staande fornuis.

bron figuur 15:    In Holland staat een huis van J,C. Alders (1943)

Het wasemkanaal:
Deze diende tot afvoer van de kookdampen al of niet via een wasemkap.
Om tocht te kunnen weren maakte men het wasemkanaal soms met een stalen wasemklep afsluitbaar, maar een dergelijke klep werd, vanwege de tocht, vaak doorlopend dicht gehouden, waardoor het wasemkanaal geen dienst meer deed en dit is onjuist.

De op de foto aanwezige wasemkanaal is om dezelfde reden thans bovendaks d.m.v. een beweegbaar lamelrooster afgesloten. Het kanaal behoudt thans echter zijn functie omdat onder het kanaal, t.p.v. de wasemkap, een mechanische ventilator is geplaatst

De wasem(ventilatie)kap:
Deze overkapping had ten doel, de dampen op te vangen, die bij het koken ontstaan.
WŪl deze alle kookdampen (zonder mechanische hulp) kunnen opvangen, dan moet ze. flink ruim (circa 50 cm) om het fornuis hangen en zo dicht mogelijk daarboven worden aangebracht. Daar dit voor het werken aan het fornuis ongemakkelijk is, werden de wasemkappen meestal te klein gemaakt, terwijl de onderkant, om dezelfde reden, gewooonlijk, te hoog werd geplaatst.
Een deel van de kookdampen ontsnapt dan langs de wasemkap Zodoende hadden dergelijke kappen maar een geringe waarde.

Bij de wasemkap op de foto is dit euvel door de aangebrachte mechanische afzuiging deels verholpen. Doch bij koken met open deksels is het gericht schuin plaatsen van de deksel, of het gebruiken van de achterste pitten wel gewenst.

Het rookkanaal:
zie   zie principe rookkanalen binnen.
zie   zie principe uitmonding schoorstenen bovendaks.
klik hier om naar boven te gaan


 

Afzuigventilatie, etc.:

In een keuken moet een goede temperatuurregeling, luchtverversing, geurbestrijding en vochtafvoer aanwezig zijn.

Bij gebruik van een afzuiger moet voldoende toevoer van verse lucht mogelijk zijn.

  • 1 uur koken op gas geeft 1 liter waterdamp
  • 1 uur koken op electriciteit geeft 0,7 liter waterdamp
Vocht slaat neer op de koudste gedeelten van de keuken. Dit vocht kan men dus niet zo maar afvoeren door een raam open te zetten. Daarom tevens ventileren met een mechanische afzuiging.
  • Raam- en muurventilatoren;
    (ventilatoren zo hoog mogelijk plaatsen en bij voorkeur niet op de west(wind)gevel)
    (toevoer verse lucht zover mogelijk van ventilator af)
  • Wasemkanaalventilatoren;
    (Zijn gemonteerd in wasemkanaal - komen vooral voor in jaren 60 woningen)

Ventilatie via een wasemkap.

  • Wasemcirculatiekap;
    (Wasemkap welke niet is aangesloten op ventilatiekanaal)
  • Wasemafzuigkap met afzuigventilator en rechtstreeks aangeloten op eigen kanaal;
  • Wasemafzuigkanaal en zonder afzuigventilator aangesloten op centraal afzuigsysteem.
De minimale afstand tussen kookplaat en afzuigkap is 500-650 mm voor een elektrische kookplaat en 750 mm voor een gaskookplaat.
klik hier om naar boven te gaan


 

Maatvoering:

De gebruikelijke hoogte van een standaard aanrechtblad met keukenkastjes, etc. is thans 900, doch kan variŽren tussen de 850 en 900 mm.

De maat van 60 tussen gootsteen en kooktoestel is een minimale maat, iets meer verdient de voorkeur.
De hiernaast gegeven maat van 51 wordt vaak bepaald door de tegelmaat van de gebruikte tegels boven het aanrechtblad

Voorbeeld van standaard maatvoering keukenbladen:
voorbeeld standaard maatvoering

Voorbeeld van maatvoering keuken:
bron:   Interieurontwerp LOI 1978
maatvoering keuken
maatvoering keuken

Voorbeeld van maatvoering keuken:
bron:   Handboek voor Toegankelijkheid 1996
maatvoering keuken
 


Bouwkundig detailleren voor tekenaar en ontwerper:
dd: 11-01-2016

 

 
klik hier om naar boven te gaan


 

 

 extra informatie behorende bij:
Koken op een warmtebron:
klik hier om naar boven te gaan

Bakhuizen:

De oven van een kasteelkeuken, een grote boerderij, etc. was, om brandgevaar tegen te gaan, vaak ondergebracht in een apart bakhuis. Eťn keer per week werd 's ochtends de oven opgestookt. Dan ging eerst het brood erin, daarna volgden de cakes en dan de koekjes.

  

Afbeelding links:  Bouwvergunningstekening van bakhuis uit 1908. (bron:  http://www.oudzijtaart.nl)
Afbeelding rechts:  Museum voor de Oudere Technieken   -   Het zelf bouwen van een bakoven.    (bron:  http://www.mot.be)
klik hier om naar boven te gaan